Thánh Stêphanô Nguyễn Văn Vinh sinh năm 1813 tại làng Bồ Trang, tỉnh Thái Bình (nay thuộc giáo họ Bái Đông, xứ Bồ Ngọc, Giáo phận Thái Bình). Gia đình nghèo nên anh phải đi làm mướn ở Kẻ Mốt, tỉnh Bắc Ninh. Dù chưa rửa tội, anh vẫn tham dự các lớp giáo lý, học thuộc vài kinh - vừa để hiểu đạo, vừa để học chữ.

Ngày 29-6-1839, khi quan quân bắt cha Phêrô Tự và buộc mọi người đạp lên Thánh Giá, anh Vinh - dù chưa là Kitô hữu - đã mạnh mẽ tuyên bố:
“Tôi thà chết chứ không bao giờ chịu đạp lên Thánh Giá, vì tôi biết đạo Chúa Giêsu là đạo thật.”

Quan quân tưởng anh là người Công giáo nên bắt giải về Bắc Ninh, giam chung với cha Tự và nhiều tín hữu khác. Tại nhà tù, anh được cha Tự rửa tội và chọn thánh Stêphanô - vị tử đạo tiên khởi - làm bổn mạng.

Cùng với cha Tự, thầy Mậu, thầy Úy, anh Mới và anh Đệ, anh Vinh bị kết án giảo giam hậu - nghĩa là hoãn xử một năm. Trong thời gian bị giam, năm vị đã khích lệ nhau giữ vững niềm tin, viết thư xin gia nhập dòng Ba Đa Minh và tuyên khấn ngay trong ngục. Dưới sự hướng dẫn của thầy Mậu, họ rao giảng Tin Mừng và rửa tội được 44 người trong tù.

Ngày 19-8-1839, ra trước tòa, quan hứa tha nếu bỏ đạo. Thầy Mậu thay mặt mọi người từ chối. Cả năm vị quỳ bái Thánh Giá và cầu nguyện: “Lạy Chúa! Xin cứu chúng con, con xin phó thác hồn con trong tay Chúa.” Quan giận dữ: “Bọn này không thể tha thứ được, mà chúng có thèm được tha đâu!”

Đến ngày 19-12-1839, trước khi thi hành án, quan đưa ra đề nghị cuối cùng: chỉ cần đi ngang hoặc vòng quanh Thánh Giá là được tha. Nhưng năm vị không lay chuyển. Họ quỳ xuống, đọc kinh lớn tiếng.

Tại pháp trường Cổ Mễ, mỗi người bị trói vào cọc và chịu xử giảo. Thi hài anh Nguyễn Văn Vinh được đưa về an táng tại nhà thờ họ Hương La, xứ Tử Nê, Giáo phận Bắc Ninh - nơi hài cốt ngài vẫn còn được lưu giữ đến nay.

Chứng nhân Stêphanô Nguyễn Văn Vinh được Đức Thánh Cha Lêô XIII suy tôn chân phước ngày 27-5-1900, và Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II tôn phong hiển thánh ngày 19-6-1988.