Thánh Phaolô Phạm Khắc Khoan sinh năm 1771 tại làng Diên Mậu, khi ấy thuộc xứ Hảo Nho, nay thuộc xứ Hiếu Thuận, Giáo phận Phát Diệm. Trước khi chịu chức linh mục, thầy Khoan từng được bề trên giao quản lý Nhà chung Kẻ Vĩnh. Sau khi thụ phong, ngài làm cha chính xứ Phúc Nhạc, nơi ngài thường nhắc nhở giáo dân sống theo phép công bằng và nhân đức sạch sẽ – hai điều kiện thiết yếu để được cứu rỗi linh hồn. Dù trong xứ có đến ba cha phó, cha Khoan vẫn tận tụy chu toàn mọi việc và nêu gương sáng cho mọi người.

Dù đã ngoài sáu mươi tuổi, ngài vẫn đều đặn thăm các họ Phúc Nhạc, Đông Biên, Tôn Đạo và dòng Mến Thánh Giá Yên Mối mỗi tháng một lần. Vào ngày 24 tháng 8 năm 1837, khi đang trên đường từ Trại Bò – nơi vừa xức dầu cho bệnh nhân – về qua Đông Biên, cha Khoan trú đêm tại nhà ông phó tổng Dụ. Sáng hôm sau, lý trưởng làng này vây bắt ngài cùng hai thầy giảng là thầy Hiếu và thầy Thanh. Cả ba bị giải lên tỉnh và giam giữ gần hai năm.

Lúc bị bắt, cha Khoan đã 68 tuổi. Dù già yếu và chịu nhiều cực hình, ngài vẫn kiên vững đức tin. Khi quan hỏi: “Sao ông không nghĩ lại mà biết mình đã lầm, hãy bỏ đạo đi, hãy vâng lời vua, đừng nghe những thằng Tây nữa làm gì?”, cha chỉ đáp: “Sống chết tôi không bỏ đạo”.

Các quan tách riêng cha Khoan khỏi hai thầy giảng, hy vọng dụ dỗ từng người. Quan án nói dối rằng hai thầy đã bước qua thập giá, khiến cha đau buồn. Nhưng hôm sau, một người đàn bà vào tù báo tin: “Hai thầy giảng vẫn mạnh bạo tuyên xưng đạo, đến nỗi các quan phải sợ hãi”. Cha liền vui mừng và tạ ơn Chúa.

Ban đầu, án dành cho cha là xử trảm và bêu đầu ba ngày để răn đe. Nghe tin, cha vui mừng vì nghĩ sắp được hưởng hạnh phúc trên trời. Tuy nhiên, vua Minh Mạng ra lệnh giảm án: “Thằng có tội này đã lừa dối người ta đã lâu, đến trước mặt quan cũng không chịu bước qua thập giá thì thật là người hư đáng chết. Nhưng nó đã hơn sáu mươi tuổi, chẳng còn sống được bao lâu, thì phạt như hai đứa đầy tớ nó, là giảo giam hậu” – tức giam lâu cho đến chết mòn.

Nhưng các quan thấy không thể lay chuyển được cha, nên tâu lên kinh xin thi hành án trảm quyết. Lần này, vua Minh Mạng châu phê ngay. Cha Khoan vui mừng, nhưng vì gần Tết, án bị hoãn đến tháng Giêng. Quan mới nhậm chức lại cố dụ cha và hai thầy bỏ đạo. Cha Khoan thay mặt cả nhóm đáp: “Chúng tôi đã suy nghĩ rồi, chẳng có lẽ nào mà chúng tôi đổi ý được. Án chúng tôi đã ra, chúng tôi chỉ mong quan lớn xử chúng tôi cho chóng. Chúng tôi chẳng bước qua thập giá; có muốn làm sự quái gở dường ấy để giữ sự sống, thì chúng tôi đã làm rồi”.

Ngày 22 tháng 1 năm 1839, vua Minh Mạng ra chỉ dụ buộc các quan tìm cách bắt cha Khoan bỏ đạo. Quan gọi cha đến, nói: “Đức hoàng đế thương ông lắm, vì ông là người bổn quốc. Sắc chỉ có ý cho ông biết mình sai mà sửa lại. Nay vua truyền ông phải bước qua thập giá thì sẽ được tha ngay. Ta cũng thương ông, ông vâng lệnh vua để ta tha bây giờ”. Cha Khoan đáp: “Bẩm quan lớn, tôi biết ơn quan lớn thương tôi, nhưng tôi phải làm bận lòng quan lớn, không làm sao mà vâng lời vua được. Tôi xin quan lớn cho tôi biết sớm ngày tôi bị xử, để tôi liệu việc riêng tôi mà giã thế gian”.

Quan hứa sẽ báo trước, rồi mời cha vào nhà ăn trầu uống nước. Đến ngày 28 tháng 4 năm 1840, quan truyền xử án. Trên đường ra pháp trường ở chân núi Cánh Diều, ba vị vừa đi vừa hát. Khi cha Khoan cất tiếng hát “Allêluia”, lý hình thi hành án trảm. Đêm đó, giáo hữu đem xác cha về làng Yên Mối, sau đó chuyển về Phúc Nhạc.

Linh mục Phaolô Phạm Khắc Khoan được Đức Giáo hoàng Lêô XIII nâng lên bậc chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tôn phong hiển thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988.