Năm 1808, tại làng Kẻ Lái, Lý Nhơn, tỉnh Quảng Bình, một cậu bé chào đời trong gia đình cai đội Nguyễn Văn Bường. Lớn lên với tên gọi Đắc – Phượng là tên con cả, Matthêu Nguyễn Văn Phượng sớm mồ côi song thân từ thuở bé. Mười hai tuổi, chú bé Phượng bắt đầu học nghề đông y với thầy Nhu – một lương y người lương.

Đến năm mười lăm, chàng thanh niên làng Kẻ Lái tận tụy theo giúp cha Nguyễn Thời Điểm. Cảm mến tấm lòng đạo đức và đức tính cần mẫn, cha Điểm đã lo liệu cho cậu kết duyên cùng cô Vốn – con gái ông đội Khiêm, một gia đình đạo đức thuộc họ Sáo Bùn. Ông Phượng dọn về chung sống với nhạc gia, vừa hành nghề lương y, vừa cùng vợ tần tảo buôn bán nuôi tám người con. Gia đình ông luôn đầm ấm thuận hòa, hết lòng giáo dục con cái và sốt sắng giữ đạo.

Chẳng riêng lo việc nhà, ông Phượng còn tận tụy viếng thăm, an ủi và chữa trị cho những người đau ốm. Ông sẵn sàng rước cha xức dầu, mang Mình Thánh Chúa như “của ăn đàng” đến cho các tín hữu hấp hối. Các cha tín nhiệm, cắt đặt ông làm trùm họ Sáo Bùn – người lo kinh nguyện sớm hôm, dạy giáo lý cho các dự tòng và rửa tội cho trẻ em trong trường hợp khẩn cấp.

Tháng Giêng năm 1861, giữa thời kỳ cấm đạo gay gắt, ông trùm Phượng can đảm đón cha Đoạn Trinh Hoan về trú ngụ khi cha về ban các bí tích cho giáo dân họ Sáo Bùn. Nhưng chẳng bao lâu, có kẻ chỉ điểm lãnh thưởng. Quan quân ập đến vây xét nhà ông. Nghe tiếng động, cha Hoan kịp thoát thân. Còn ông Phượng bị bắt quỳ gối giữa nhà, chịu tra khảo dữ dội. Ông một mực thinh lặng, không khai nơi ẩn trốn của linh mục.

Binh lính lục soát và tìm thấy sách nguyện, đồ lễ cùng các đồ thờ phượng. Quan hạ lệnh đánh ông 40 roi, cậu Thắng – con trai út – phải chịu 80 roi để tra khảo chỗ giấu của cải. Sau đó, ông bị giải về công đường tỉnh Quảng Bình.

Hơn bốn tháng trong lao tù Đồng Hới, ông trùm Phượng trải qua bốn lần tra khảo. Mỗi lần, ông chịu ba chục roi, bị dụ dỗ bỏ đạo, ép đạp ảnh Thánh Giá. Nhưng lòng ông vẫn sắt son. Quan lục sự thương con gái ông trùm, hứa xin tha nếu ông chịu gả con. Ông thưa: “Tôi không gả đâu, trừ phi chính anh theo đạo! Còn chuyện phải chết vì đạo, thì tôi sẵn sàng”.

Từ lời tuyên xưng ấy, án chung thẩm được gửi vào kinh. Ngày 26 tháng 5 năm 1861, ông trùm Nguyễn Văn Phượng bị đưa ra pháp trường Cửa Thành Quảng Bình. Ông thinh lặng quỳ xuống, mắt hướng về phía cha Hoan để lãnh nhận Bí tích Giải tội lần cuối. Thi hài ông được giáo dân rước về an táng tại họ Mỹ Hương. Hài cốt của ngài hiện được lưu giữ tại dòng Carmelo, Tổng giáo phận Huế.

Ngày 2 tháng 5 năm 1909, ông trùm Matthêu Nguyễn Văn Phượng được tôn phong chân phước. Và ngày 19 tháng 6 năm 1988, ngài chính thức được tôn phong hiển thánh.