Thánh Micae Nguyễn Huy Mỹ sinh năm 1804. Quê cha ông ở trại Đại Đăng, giáp tỉnh Vân Sàng (nay là Ninh Bình). Ông là con trai cả, còn được gọi là Nguyễn Huy Diệu. Sau này, ông đến sống tại làng Kẻ Vĩnh, lập gia đình và có tám người con.

Ông mồ côi cha năm 10 tuổi và mồ côi mẹ năm 12 tuổi, phải sống với dì. Ông được học chữ Nho và nghề thuốc. Năm 20 tuổi, ông kết hôn với thị Mến - con gái ông trùm Đích. Dù còn trẻ, ông đã nổi tiếng sắc sảo, giỏi giang, ăn nói lưu loát. Khi làng thiếu cai tổng, dân làng bầu ông nhưng ông không nhận. Sau đó, Đức cha Du đã khuyên ông nhận chức lý trưởng để bênh vực Nhà chung và giúp đỡ giáo dân trong thời kỳ cấm đạo. Ông vâng lời và từ đó được gọi là lý Mỹ.

Từ nhỏ, ông đã nết na, nghiêm trang và có lòng đạo đức. Khi lập gia đình, đời sống đạo của ông càng thêm tốt lành. Ông không uống rượu, không đánh bạc, chỉ chuyên tâm làm ăn, chăm lo gia đình và giữ đạo. Vợ chồng ông sống rất hòa thuận, yêu thương. Ông lý Mỹ thương người khó khăn và hay làm việc bố thí. Đức cha Liêu, giám mục Tây Đàng Ngoài, làm chứng rằng Nhà chung và dân làng Kẻ Vĩnh chịu ơn ông rất nhiều. Ông không bao giờ nhận quà tạ ơn khi đã giúp ai, không tham của dân một đồng nào, xử kiện công minh và sửa phạt rõ ràng, không thiên vị. Cả vùng đều khen làng Kẻ Vĩnh nhờ ông mà yên bình hơn các làng khác.

Thời ông làm lý trưởng cũng là lúc lệnh cấm đạo của triều đình rất khắc nghiệt. Ông tỏ ra vững vàng và thường xuyên khuyên bảo mọi người giữ vững đức tin. Khi quan tuần phủ Nam Định Trịnh Quang Khanh bắt các binh lính có đạo trong hạt phải bước qua thập giá, ông lý Mỹ đang ở xa liền gửi thư động viên các binh lính ở Vĩnh Trị: “Xin anh em chịu khó đừng bước qua thập giá, chẳng mấy ngày nữa tôi về nhà thì tôi sẽ ra với anh em”.

Sáng ngày 11/05/1838, khi lính của tuần phủ Nam Định đến vây làng Vĩnh Trị, ông lý Mỹ đến nhà cha vợ là ông trùm Đích và nói: “Cha con đồng sinh đồng tử với nhau. Việc Đức Chúa Trời định đã đến rồi”. Quan Trịnh Quang Khanh lên ngồi ở đình làng, truyền lệnh cho tất cả đàn ông từ 18 tuổi trở lên đến điểm danh và ra lệnh cho các kỳ mục: “Bao nhiêu đạo trưởng ở trong làng này thì phải đem nộp, bằng không thì mất đầu”. Ông lý Mỹ thưa: “Bẩm lạy quan lớn muôn tuổi, ông lớn khám mà bắt được trưởng đạo Tây, trưởng đạo Nam hay là đồ đạo quốc cấm thì tôi xin nộp đầu”.

Ngay sau lời cam kết ấy, lính điệu cha Năm và ông trùm Đích đến nộp cho quan. Quan liền truyền đánh đòn, đóng gông ông lý Mỹ rồi đem xuống thuyền, giải về tỉnh cùng với cha Năm và ông trùm Đích. Quan lớn cho tra tấn ông lý Mỹ để ông chối đạo, bước qua thập giá. Thế nhưng, ông không những không nao núng mà càng thêm kiên vững.

Trước đó, khi bị bắt, ông đã hỏi vợ: “Ta được phúc tử vì đạo thì mẹ Mỹ có bằng lòng chăng?”. Bà vợ đáp: “Thầy mình có được phúc trọng ấy thì tôi bằng lòng lắm”.

Ngày 12/08/1838, sau khi nhận được tin vua Minh Mạng châu phê án tử hình, cả ba vị đã chuẩn bị tâm hồn, lãnh nhận Bí tích Giải tội và rước Mình Thánh Chúa một cách sốt sắng. Cùng ngày, cha Năm, ông trùm Đích và ông lý Mỹ bị xử chém tại pháp trường Bảy Mẫu.

Ông lý trưởng Nguyễn Huy Mỹ được tôn lên bậc chân phước ngày 27/05/1900 và được tôn phong hiển thánh ngày 19/06/1988.