Chàng thanh niên chất phác và lời tuyên tín đầu đời

Thánh Stêphanô Nguyễn Văn Vinh sinh năm 1813 tại làng Bồ Trang, tỉnh Thái Bình (nay thuộc giáo họ Bái Đông, xứ Bồ Ngọc, Giáo phận Thái Bình). Xuất thân trong một gia đình nghèo khó, anh phải rời quê hương đến Kẻ Mốt, tỉnh Bắc Ninh để làm thuê kiếm sống. Với tính tình đơn sơ, thật thà, khỏe mạnh và chất phác, anh luôn nhận được sự thương mến của bà con lối xóm.

Thời điểm đó, dù chưa lập gia đình và chưa lãnh nhận bí tích Rửa Tội, anh Vinh vẫn thường xuyên tham dự các lớp giáo lý. Động lực ban đầu của anh phần lớn là để học chữ, nhưng qua đó, anh cũng thuộc lòng một vài kinh nguyện cơ bản.

Bước ngoặt cuộc đời xảy ra vào ngày 29-6-1839, khi quan quân bao vây xứ Kẻ Mốt để bắt cha Phêrô Tự và ép buộc mọi người đạp lên Thánh Giá. Trước áp lực khủng khiếp ấy, chàng thanh niên chưa rửa tội này đã hiên ngang tuyên bố: “Tôi thà chết chứ không bao giờ chịu đạp lên Thánh Giá, vì tôi biết đạo Chúa Giêsu là đạo thật”.

Nhận thấy sự kiên định, quan quân tưởng anh là người Công giáo nên đã bắt giữ và áp giải về Bắc Ninh, giam chung với cha Tự và nhiều tín hữu khác. Chính trong ngục tù, anh Vinh diễm phúc được cha Tự rửa tội, chính thức trở thành Kitô hữu. Khi chọn thánh Stêphanô làm bổn mạng, anh cương quyết noi gương vị tử đạo tiên khởi của Giáo hội, sẵn sàng dâng hiến mạng sống đến hơi thở cuối cùng.

Những ngày tháng trong ngục tù và sứ vụ truyền giáo

Bản án từ kinh đô Huế gửi về, vua Minh Mạng quyết định xử trảm cha Tự và ông trùm Cảnh; riêng hai thầy Mậu, Úy và ba anh Mới, Đệ, Vinh thì bị xử "giảo giam hậu" (treo cổ nhưng hoãn thi hành đến năm sau).

Trong thời gian chờ ngày thi hành án, năm vị chứng nhân đức tin này đã trở thành nguồn khích lệ lớn cho nhau. Họ cùng viết thư gửi cha Bề Trên xin gia nhập Dòng Ba Đa Minh và tuyên khấn ngay trong ngục tù. Dưới sự hướng dẫn của thầy Mậu, nhóm năm người đã tích cực giới thiệu về Thiên Chúa và cắt nghĩa giáo lý cho các bạn tù. Kết quả thật kỳ diệu, các vị đã rửa tội được 44 người ngay giữa chốn lao tù.

Ngày 19-8-1839, quan quân điệu tất cả ra tòa. Một bên là Thánh Giá, bên kia là các dụng cụ tra tấn rùng rợn. Viên quan dụ dỗ: “Các anh bị giam cầm đã lâu ngày, chịu khổ cũng đã nhiều, vậy bỏ đạo đi, ta tha về với vợ con”. Thầy Mậu đại diện anh em khẳng định quyết tâm trung thành với Chúa. Cả năm vị quỳ xuống bái lạy Thánh Giá và cầu nguyện: “Lạy Chúa! Xin cứu chúng con, con xin phó thác hồn con trong tay Chúa”. Thấy vậy, viên quan thất vọng thốt lên: “Bọn này không thể tha thứ được, mà chúng có thèm được tha đâu!”, rồi lệnh cho lính đưa họ trở lại ngục.

Tử đạo và vinh quang

Ngày 19-12-1839, trước khi thi hành án, quan quân đưa ra cơ hội cuối cùng: “Chỉ cần đi ngang qua phía chân tượng, ta cũng tha” hoặc “Chỉ cần đi vòng quanh tượng ta cũng tha”. Tuy nhiên, các chứng nhân đức tin không để bị mắc lừa. Họ bình tĩnh quỳ xuống và đọc kinh lớn tiếng, chuẩn bị tâm thế cho cuộc gặp gỡ cuối cùng với Chúa.

Tại pháp trường Cổ Mễ, mỗi vị bị trói vào một cọc đã chôn sẵn và chịu hình phạt xử giảo. Thi hài anh Nguyễn Văn Vinh sau đó được đem về an táng tại nhà thờ họ Hương La, xứ Tử Nê, Giáo phận Bắc Ninh. Hài cốt của thánh nhân hiện vẫn còn được lưu giữ tôn kính tại đây.

Đức hy sinh và lòng trung thành của ngài đã được Giáo hội ghi nhận. Chứng nhân đức tin Stêphanô Nguyễn Văn Vinh được suy tôn lên hàng Chân Phước ngày 27-5-1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19-6-1988.

Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.