Người Môn Đệ Trung Tín Của Cha Nguyễn Văn Tự
Thánh Phanxicô Xaviê Hà Trọng Mậu sinh năm 1790 tại làng Kẻ Diền, nay thuộc xứ Duyên Lãng, tỉnh Thái Bình. Ngay từ nhỏ, cậu bé Mậu đã được song thân dâng hiến cho Chúa. Với tư chất hiền lành và tận tụy, thầy Mậu không chỉ lãnh hội kiến thức giáo lý vững chắc mà còn gia nhập Dòng Ba Đa Minh, trở thành một thầy giảng đắc lực. Thầy được cử đến hỗ trợ cha Nguyễn Văn Tự tại làng Đức Trai, xứ đạo Kẻ Mốt, nơi thầy phục vụ với tất cả nhiệt huyết của người môn đệ.
Lòng Dũng Cảm Trước Cơn Bách Hại
Khi hay tin cha Tự bị bắt, thầy Mậu không hề trốn chạy mà vội vã đi dò la tin tức để tìm cách cứu giúp. Dù được giáo hữu gửi trọ tại nhà một người lương dân ở làng Nhất Trai để đảm bảo an toàn, nhưng chính chủ nhà này đã khai báo với quan quyền nhằm lĩnh tiền thưởng. Hệ quả là thầy Mậu bị bắt và giam chung ngục với cha Tự.
Tại công đường Bắc Ninh, khi quan bố chánh tra hỏi, thầy Mậu khẳng khái thưa: “Bẩm quan, tôi là thầy giảng, môn đệ thân tín của linh mục Tự”. Dù cha Tự ra hiệu khuyên thầy đừng khai rõ để mong thoát tội, thầy Mậu vẫn kiên quyết đáp: “Xin cha thương nhận con làm môn đệ, để con cùng được chết vì đạo như cha cho tròn đức tin”. Sự can trường ấy khiến cha Tự vui mừng cảm tạ Chúa.
Quan án thấy thầy Mậu khôi ngô, trẻ tuổi nên dụ dỗ: “Anh có muốn làm quan, ta sẽ tâu vua; hay muốn về nhà làm thuốc ta sẽ liệu, nhưng phải bước qua ảnh này”. Thầy Mậu thẳng thắn từ chối: “Cám ơn quan lớn, tôi không dám bước qua mặt Chúa tôi”.
Đức Tin Vững Vàng Trong Ngục Tù
Trong chốn lao tù, thầy Mậu thường xuyên trả lời thay các linh mục Bùi Văn Úy, Nguyễn Văn Mới, Nguyễn Văn Vinh và Nguyễn Văn Đệ khi bị tra hỏi về nơi ẩn náu. Cùng với bốn giáo hữu khác, thầy mặc áo Dòng Ba Đa Minh và nỗ lực giữ luật dòng. Trong thư gửi cha Huấn và cha Thuận, thầy Mậu chân thành viết: “Con và bốn anh em thường ăn chay kiêng thịt như luật dòng dạy vào các ngày thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu và thứ Bảy... Chúng con ao ước xin hai cha ban phép cho chúng con khấn dòng. Chúng con xin hứa giữ luật dòng thánh Đa Minh”.
Ngày 19-8-1838, khi bị ép bước qua Thánh Giá, thầy Mậu kiên quyết từ chối. Thầy chịu đòn roi dữ dội (60 roi) đến mức ngất đi, binh lính phải khiêng thầy trở lại ngục.
Vinh Quang Tử Đạo
Sáng ngày 19-12-1839, dưới thời vua Minh Mạng, thầy giảng Phanxicô Xaviê Hà Trọng Mậu chịu án xử giảo tại pháp trường Cổ Mễ. Thi hài thầy được giáo hữu rước về an táng tại nhà thờ họ Hương La, xứ Tử Nê, Giáo phận Bắc Ninh. Hiện nay, một phần hài cốt của ngài vẫn đang được lưu giữ trân trọng tại Tòa Giám mục Bắc Ninh.
Ngài được nâng lên hàng Chân Phước ngày 27-5-1900 và được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tôn phong Hiển Thánh ngày 19-6-1988.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.