Thánh Giuse Phạm Trọng Tả sinh năm 1800 tại làng Quần Cống, xã Trà Lũ, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay thuộc giáo xứ Quần Cống, Giáo phận Bùi Chu). Ngài là một Kitô hữu đạo đức, hội viên Huynh đoàn Đa Minh. Vì từng làm chánh tổng nên được gọi là Cai Tả. Cùng với ông Án Khảm và ông Cai Thìn, ngài là một trong ba vị thánh xuất thân từ cùng một gia đình tại Quần Cống.
Gia phả con cháu ghi lại: “Đầy tớ ông rất đông, chưa tết ông đã đi thăm viếng từng nhà và cho tiền mừng rất hậu. Số tiền ấy thường gấp đôi số quà cáp họ biếu ông trong năm. Tiền thóc gia nhân vay mượn ông giảm cho một nửa, nếu túng quá thì cho luôn. Công nợ của dân trong làng cũng châm chước như thế. Khi bà cai lên tiếng cằn nhằn, ông thản nhiên trả lời: Mình quên nợ người Chúa quên tội mình”.
Năm 1858, cuộc bách hại trở nên gay gắt. Đức cha Sampedro – Xuyên đã ủy thác cho hai ông Cai Tả và Cai Thìn đến gặp tổng đốc Nam Định để xin nương tay cho các tín hữu. Tuy nhiên, vì bạo loạn xảy ra, tổng đốc ra lệnh triệt để truy lùng và bắt bớ. Cả ba ông Án Khảm, Cai Tả, Cai Thìn cùng một số tín hữu Quần Cống bị bắt và giải về Nam Định.
Sau bốn tháng bị giam cầm và tra tấn, biết mình sẽ bị xử giảo, các vị tỏ vẻ hân hoan và chuẩn bị tâm hồn đón chờ ngày lãnh nhận hồng phúc tử đạo. Đối với các ngài, được chết vì danh Đức Kitô là vinh phúc lớn lao.
Ngày 13 tháng 1 năm 1859, ba ông Án Khảm, Cai Tả, Cai Thìn cùng với bảy tín hữu khác được đưa ra pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định. Trên đường đi và tại pháp trường, các vị cùng nhau đọc kinh và lớn tiếng kêu danh Chúa Giêsu. Quân lính xô các vị té ngửa, trói vào cọc, rồi thi hành án xử giảo. Các tín hữu Quần Cống đã rước các vị đưa về quê quán và tổ chức an táng trọng thể.
Ông chánh tổng Giuse Phạm Trọng Tả được suy tôn lên bậc chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong hiển thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.