“Tất cả những gì anh em muốn người ta làm cho mình, thì chính anh em cũng hãy làm cho người ta.” (Mt 7, 12)
Thánh Đaminh Nguyễn Văn Cẩm sinh năm 1810 tại làng Cẩm Giàng (còn gọi là Cẩm Chương), thuộc xứ Kẻ Roi, tỉnh Bắc Ninh. Sau này, ngài cùng gia đình chuyển về quê mẹ tại xứ Lai Tê, thuộc Giáo phận Bắc Ninh.
Ngay từ thuở nhỏ, nhờ trí thông minh sắc sảo, cậu bé Đaminh đã được nhận vào chủng viện và sau đó thụ phong linh mục. Sau khi trở thành linh mục, cha Cẩm chọn sống theo linh đạo Dòng Ba Đa Minh. Ngài nổi tiếng nhiệt tâm trong hoạt động tông đồ, đặc biệt là việc cổ vũ lòng sùng kính chuỗi Mân Côi, khiến ngài được các bề trên và giáo dân quý mến.
Mặc dù có quê quán tại Bắc Ninh, thuộc Giáo phận Đông, nhưng cha Cẩm đã tình nguyện xin phục vụ tại Giáo phận Trung. Lý do là vì số lượng tín hữu Công giáo tại đây đông gấp ba lần so với nơi khác, nên nhu cầu mục vụ rất lớn. Khi cuộc bách hại đạo trở nên gay gắt, vì lợi ích của đoàn chiên, cha thường xuyên di chuyển từ nơi này sang nơi khác. Với tinh thần hy sinh, cha sẵn sàng đi bất cứ đâu sứ vụ đòi hỏi, dù biết trước có thể đối mặt với nguy cơ bị bắt bớ.
Đầu năm 1859, cơn bắt đạo diễn ra khốc liệt. Trong một lần đang thi hành mục vụ tại giáo họ Hà Lan, cha Cẩm bị phát hiện và bị tố cáo với quan quyền. Những người tố cáo không xuất phát từ lòng ghét bỏ cá nhân, mà nhằm mục đích lãnh trọng thưởng. Ngày 21/01/1859, cha bị bắt và giải về tỉnh Hưng Yên.
Trước tòa án của quan tổng đốc, cha Cẩm hiên ngang tự nhận mình là đạo trưởng. Ngài chấp nhận mọi hình khổ, roi đòn nhưng kiên quyết không chịu chà đạp lên Thánh Giá. Nhận thấy không thể lay chuyển được đức tin vững vàng của vị linh mục, quan truyền lệnh nhốt cha vào một chiếc cũi chật hẹp, tù túng trong suốt nhiều tháng liền.
Trong thời gian bị giam cầm, với trái tim nhân hậu, cha Cẩm đã cảm hóa được cai tù và lính canh. Họ cho phép các tín hữu đến thăm viếng ngài thường xuyên. Nhờ vậy, cha vẫn duy trì được liên lạc thư từ với Đức cha Valentinô - Vinh, vị giám mục địa phận. Cha bày tỏ với Đức cha lòng trung kiên tuyệt đối với Đức Kitô và ước nguyện mãnh liệt được diễm phúc tử đạo. Đáp lại, Đức cha Valentinô - Vinh đã gửi cha Hương vào thăm và ban các bí tích cho cha Cẩm.
Khi nhận được tin bản án xử trảm, cha Cẩm không hề sợ hãi mà trái lại, không che giấu được niềm hạnh phúc vì sắp được hiến dâng mạng sống mình cho Chúa. Án lệnh được thi hành vào ngày 11/03/1859 tại pháp trường Ba Tòa, tỉnh Hưng Yên, dưới triều đại vua Tự Đức. Thi hài của ngài được an táng tại giáo xứ Lai Tê, Giáo phận Bắc Ninh. Hiện nay, hài cốt của thánh nhân vẫn còn được lưu giữ và tôn kính tại nhà thờ này.
Linh mục Đaminh Nguyễn Văn Cẩm được nâng lên hàng Chân Phước ngày 29/04/1951 và chính thức được tôn phong Hiển Thánh vào ngày 19/06/1988.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.