Thánh Đaminh Đinh Văn Đạt: Từ Lầm Lỡ Đến Vinh Quang Tử Đạo
Thánh Đaminh Đinh Văn Đạt (1803 - 1839) là một binh lính thuộc làng Phú Nhai, tỉnh Nam Định (nay thuộc giáo xứ Phú Nhai, Giáo phận Bùi Chu). Ngài nổi tiếng với câu nói đầy tín thác trước khi ra pháp trường: “Tôi phó dâng bà và các con cho Chúa. Chúa sẽ lo liệu cho bà và các con.”
Cơn thử thách đức tin năm 1838
Năm 1838, quan tổng đốc Trịnh Quang Khanh bị vua Minh Mạng khiển trách nặng nề vì không tích cực thi hành lệnh cấm đạo. Để chứng minh lòng trung thành với triều đình, quan tổng đốc đã tổ chức một bữa tiệc khao quân và đưa ra ultimatum cho binh lính Công giáo dưới quyền.
Hai cánh cửa được mở ra:
- Cánh cửa bên phải đặt Thánh Giá dưới đất: Ai đạp lên ảnh tượng sẽ được về với vợ con.
- Cánh cửa bên trái bày biện dụng cụ gia hình, gông cùm: Dành cho những ai kiên quyết không chối bỏ đức tin.
Trước áp lực sợ hãi, đa số binh lính Công giáo đã nhắm mắt đạp lên Thánh Giá. Chỉ có 15 quân nhân can đảm chọn con đường khổ đau và bị tống giam. Tuy nhiên, dưới đòn roi tra tấn dã man, đặc biệt là hình thức đánh vào đầu ngón tay, số lượng này dần suy giảm. Cuối cùng, chỉ còn ba người nổi bật là Đinh Văn Đạt, Phan Viết Huy và Bùi Đức Thể cũng đã mềm lòng, chấp nhận đạp ảnh thánh để được thả về đoàn tụ với gia đình và nhận thưởng. Quan tổng đốc Trịnh Quang Khanh đã vui mừng trình tấu lên triều đình rằng tất cả binh lính Công giáo dưới quyền đều đã bỏ đạo.
Lương tâm cắn rứt và hành trình thống hối
Dù đã trở về nhà, nhưng lương tâm ông Đạt không ngừng dày vò. Cảm thấy bất an vì sự nhát đảm, và đối diện với ánh mắt nghi kỵ của cộng đoàn giáo xứ, ba người lính quyết tâm chuộc lỗi. Họ ăn chay, đền tội và đến gặp quan tổng đốc để trả lại tiền thưởng, đồng thời xin tái tuyên xưng đức tin.
Quan tổng đốc từ chối nhận tiền và không chấp nhận lời tuyên xưng tại địa phương vì đã báo cáo với triều đình là họ đã bỏ đạo. Ông ta bảo nếu muốn tái tuyên xưng, họ phải tự thân về kinh đô Huế dâng sớ lên vua.
Can đảm đón nhận án tử
Phan Viết Huy và Bùi Đức Thể đã lên đường bộ suốt gần ba tuần lễ để vào kinh thành. Ông Đinh Văn Đạt không thể đi cùng vì phải theo đội binh, nên ủy thác cho hai đồng đội đại diện dâng sớ chung.
Tại Huế, nhân ngày vua Minh Mạng xuất hành, hai ông đã can đảm đón đường, quỳ lạy và dâng đơn xin tái tuyên xưng đức tin. Vua Minh Mạng nổi giận và hạ lệnh tống giam cả ba người (bao gồm cả ông Đạt sau khi sự việc vỡ lở). Dù quan thượng thư bộ hình dùng mọi lời dụ dỗ, hứa hẹn chức tước và bạc tiền, niềm tin của các ngài vẫn sắt son không lay chuyển.
Ngày 12/06/1839, hai thánh Phan Viết Huy và Bùi Đức Thể lãnh án tử tại cửa biển Thuận An. Riêng thánh Đaminh Đinh Văn Đạt bị kết án xử giảo. Ngày 18/07/1839, trên đường ra pháp trường tại Nam Định, khi gặp lại vợ con, ngài đã nói những lời trăn trối đầy yêu thương nhưng dứt khoát:
“Tôi không thể yêu quý bà và các con hơn Chúa được. Làm thế là không xứng đáng làm môn đệ Chúa Kitô. Tôi phó dâng bà và các con cho Chúa. Chúa sẽ lo liệu cho bà và các con chúng ta”.
Thi hài ngài được an táng trong vườn nhà người anh cả. Sau khi lệnh cấm đạo chấm dứt, các tín hữu đã cải táng hài cốt ngài về Đền thánh Phú Nhai.
Ông Đaminh Đinh Văn Đạt được nâng lên hàng Chân phước ngày 27/05/1900 và được Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tôn phong Hiển thánh ngày 19/06/1988, cùng với các thánh tử đạo Việt Nam khác.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.