Thánh Đaminh Bùi Văn Úy – Chứng Nhân Đức Tin Kiên Trung
Thánh Đaminh Bùi Văn Úy là một thầy giảng trẻ tuổi, sinh năm 1812 tại họ Tiền Môn, làng Kẻ Rèm, tỉnh Thái Bình. Từ nhỏ, chú Úy đã được đưa vào Nhà Đức Chúa Trời, phục vụ cha Nguyễn Văn Tự và tu học để trở thành thầy giảng. Khi cha Tự thuyên chuyển về xứ Kẻ Mốt (tỉnh Bắc Ninh), thầy Úy vẫn một lòng theo sát cha cho đến ngày cả hai cùng đối mặt với thử thách tử đạo.
Lòng hiếu thảo và đức tin vững vàng
Ngày 29-6-1838, quân lính bao vây làng Kẻ Mốt, bắt giữ cha Tự và buộc dân làng ra đình điểm danh, yêu cầu bước qua Thánh Giá. Với đức tin sắt đá, thầy Úy cương quyết từ chối xúc phạm đến biểu tượng thiêng liêng này. Hệ quả là thầy bị bắt và áp giải về trại giam Bắc Ninh cùng với cha Tự, ông trùm Cảnh và thầy Mậu.
Trước cảnh cha bị đe dọa, thầy Úy đã thể hiện sự dũng cảm và lòng mến mộ đặc biệt. Thầy khẩn khoản xin quân lính: “Cha tôi không trốn, xin các quan đừng đánh người, hãy đánh tôi”.
Cha Tự, lo lắng thầy Úy có thể nao núng trước âm mưu dụ dỗ của quan quyền, đã nhiều lần gợi ý: “Con có muốn sống, cha sẽ nói cho con nhẹ tội?”. Ý cha là khai báo thầy chỉ là người nấu ăn, không phải chức sắc trong đạo. Tuy nhiên, thầy Úy nghiêm nghị đáp lại: “Thưa cha, con muốn được chết với cha. Xin cha nói cách nào cho tội con ra thật nặng”. Nghe vậy, cha Tự an tâm và vui mừng hứa sẽ khai nhận thầy là thầy giảng, để thầy có phúc tử đạo vì đức tin. Thầy Úy hân hoan đón nhận và lập tức xưng tội, dọn mình sẵn sàng.
Tuyên xưng đức tin trước công đường
Tại các phiên tòa, khi bị ép bước qua thập tự, thầy Úy không những từ chối mà còn đặt câu hỏi đầy khí phách: “Các quan có dám bước qua mặt vua không mà lại bắt tôi bước qua ảnh Chúa tôi? Cho dù các quan có bước qua mặt của vua; phần tôi, tôi cũng không bước qua mặt Chúa tôi!”. Lời lẽ đanh thép ấy khiến các quan tức giận và quyết định án tử hình.
Trong một lần xét xử khác, quan án dụ dỗ: “Sao mày cứng đầu thế, thầy mày (Cha Tự) đã xuất giáo rồi!”. Thầy Úy vẫn kiên định minh định: “Dù thầy tôi có xuất giáo, tôi cũng không theo, nhưng không lẽ thầy tôi làm như vậy?”. Sự khôn ngoan và trung tín của thầy đã làm sáng tỏ niềm tin bất khuất.
Tử đạo và vinh quang
Thầy giảng Đaminh Bùi Văn Úy chịu án xử giảo vào ngày 19-12-1839 tại pháp trường Cổ Mễ, tỉnh Nam Định. Thi hài thầy được an táng trọng thể tại nhà thờ họ Đông Tiến, thuộc Giáo phận Bắc Ninh. Hiện nay, một phần hài cốt của ngài vẫn được lưu giữ và tôn kính tại Tòa giám mục giáo phận.
Với cuộc đời tận hiến và cái chết anh dũng, thầy Đaminh Bùi Văn Úy được nâng lên hàng Chân Phước ngày 27-5-1900 và chính thức được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tôn phong Hiển Thánh ngày 19-6-1988.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.