“Ơn của Thầy đã đủ cho con, vì sức mạnh của Thầy được biểu lộ trọn vẹn trong sự yếu đuối của con” (2Cor 12, 9).
Câu Kinh Thánh này như một lời tóm tắt đầy xúc động về cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ niềm tin của Thánh Augustinô Phan Viết Huy. Sinh ra tại làng Hạ Linh (nay thuộc giáo xứ Liên Thủy, Giáo phận Bùi Chu) vào năm 1795, cậu bé Huy lớn lên trong bầu khí đức tin sôi nổi, nơi Đạo Kitô được rao giảng mạnh mẽ nhờ gương sáng của các mục tử và giáo hữu trung kiên.
Từ ước mơ dang dở đến đời sống gia đình gương mẫu
Thuở nhỏ, Augustinô Huy từng nuôi dưỡng ước mơ trở thành thầy giảng để phục vụ Giáo hội. Tuy nhiên, khi ước mơ này không thành, cậu vẫn vui vẻ chấp nhận thánh ý Chúa, chọn lối sống giáo dân và lập gia đình. Dù mang nghiệp binh nhung, ông Huy vẫn luôn chu toàn bổn phận của một người chồng, người cha. Ông nỗ lực nuôi dạy con cái trong đức tin và lòng kính sợ Chúa, biến gia đình mình thành một tổ ấm đạo hạnh, tích cực tham gia mọi sinh hoạt của giáo xứ.
Khoảnh khắc yếu đuối và sự trở lại ngoạn mục
Mùa xuân năm 1839, cơn bách hại Đạo Kitô giáo bùng nổ dữ dội tại vùng Lục Thủy, phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Tổng đốc Trịnh Quang Khanh ra lệnh buộc binh lính phải đạp lên Thánh Giá để chứng tỏ việc bỏ đạo. Trước áp lực khủng khiếp, nhiều lính Công giáo, trong đó có Phan Viết Huy, Bùi Đức Thể và Đinh Văn Đạt, đã nhắm mắt chấp nhận hành vi phạm thượng này.
Tuy nhiên, ngay sau khoảnh khắc ấy, lương tâm của những người lính tín hữu đã thức tỉnh. Nỗi áy náy và sự cắn rứt vì tội chối bỏ đức tin thôi thúc họ tìm lại ơn nghĩa cùng Chúa. Ba ông nhất tâm thống hối và cùng nhau trở lại công đường Nam Định, dũng cảm tuyên bố: “Bẩm quan lớn, mấy ngày trước, chúng tôi đã trót dại chối bỏ đạo Chúa. Nay chúng tôi hồi tâm, xin trả tiền lại cho quan, để tôn thờ Chúa thật lòng”.
Tử đạo vì đức tin tại Cửa biển Thuận An
Mùa hè năm 1839, vua Minh Mạng ngự giá tới thành phố. Nắm bắt cơ hội, hai ông Phan Viết Huy và Bùi Đức Thể mặc quân phục, bạo gan quỳ giữa đường dâng sớ tuyên xưng đức tin. Sự việc được trình lên vua, và thay vì khoan hồng, nhà vua đã phẫn nộ truyền án tử.
Hai vị chứng nhân bị đưa ra biển, chịu hình phạt chặt ngang lưng bằng rìu lớn rồi ném xác xuống nước. Bản án bi hùng này được thi hành tại Cửa biển Thuận An vào ngày 13/06/1839. Cái chết của các ngài không phải là sự kết thúc, mà là khởi đầu cho vinh quang trên Thiên Quốc.
Giáo hội đã tuyên phong chân phước cho Augustinô Phan Viết Huy ngày 27/05/1990 và tôn phong hiển thánh ngày 19/06/1988. Ngài mãi là tấm gương sáng về lòng ăn năn và sự can đảm làm chứng cho Chúa giữa dòng đời đầy biến động.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.