Người Trụ Cột Gia Đình Và Cộng Đoàn
Thánh Antôn Nguyễn Tiến Đích sinh năm 1769 tại làng Chi Long, huyện Nam Xang, tỉnh Nam Định. Sau này, ông sang lập nghiệp và gắn bó với làng Kẻ Vĩnh (Vĩnh Trị). Được mọi người kính trọng gọi là "cụ trùm Tiến Đích", ông là hình mẫu lý tưởng của một người chủ gia đình Công giáo, hết lòng chăm sóc và giáo dục con cái trong đức tin.
Không chỉ lo cho gia đình nhỏ, cụ trùm còn nổi tiếng với lòng quảng đại đối với hàng giáo sĩ và chủng sinh. Ông thường xuyên hỗ trợ vật chất cho họ. Đặc biệt, khi Chủng viện Kẻ Vĩnh gặp nạn dịch tả, ông đã đón nhiều thầy về nhà chăm sóc, chữa bệnh tận tình cho đến khi bình phục mà không nề hà công sức hay chi phí. Trong thời kỳ cấm đạo gay gắt, ông cũng dũng cảm che giấu và nuôi dưỡng một lớp chủng sinh suốt hơn hai năm. Đức cha Joseph Havard - Du cũng thường xuyên lưu trú tại nhà ông để tránh sự truy lùng.
Di Sản Đức Tin Từ Thế Hệ Sau
Đức tin của gia đình thánh nhân được tiếp nối mạnh mẽ qua các thế hệ. Hai người con trai của ông cũng là những chứng nhân anh hùng:
- Ông Lý Thi (con thứ hai) đã hy sinh mạng sống, bị xử giảo năm 1858 dưới thời vua Tự Đức.
- Ông Phó Nhâm (con thứ tư) cương quyết không bước qua thập giá, chấp nhận bị đày lên Cao Bằng và qua đời tại đó vì đức tin.
Bài Học Về Lòng Hiếu Và Sự Kiên Trung
Câu chuyện về cụ trùm Tiến Đích và người con rể Nguyễn Huy Mỹ là minh chứng xúc động cho chữ "Hiếu" và "Trung". Ông Mỹ, 34 tuổi, làm lý trưởng, có gia đình hạnh phúc với tám người con. Khi cả hai cha con bị bắt giam vì tội theo đạo, quan tổng đốc ra lệnh đánh đòn cụ trùm. Lúc ấy, ông Mỹ dõng dạc xin thay cha chịu đòn: “Cha tôi đã già nua tuổi tác, xin quan lớn tha cho, tôi xin chịu đòn thay”. Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo, quan đã chấp thuận.
Dù bị dụ dỗ bước qua Thánh Giá để được hưởng tuổi già bên con cháu, cụ trùm Đích vẫn một mực từ chối. Trong tù, ông thể hiện tình yêu thương vô bờ bến bằng cách chia sẻ thực phẩm gia đình gửi vào cho các bạn tù, không phân biệt họ là người Công giáo hay lương dân.
Tử Đạo Và Vinh Quang
Bình minh ngày 12/08/1838, tại pháp trường Bảy Mẫu, thánh Antôn Nguyễn Tiến Đích cùng con rể Nguyễn Huy Mỹ lãnh án xử trảm theo châu phê của vua Minh Mạng. Ngay trong đêm đó, linh hài hai đấng được rước long trọng về làng Vĩnh Trị giữa rừng đèn đuốc sáng rực cả góc trời, thể hiện niềm tôn kính sâu sắc của cộng đoàn.
Giáo hội đã tuyên phong ngài lên hàng Chân Phước ngày 27/05/1900 và nâng lên bậc Hiển Thánh ngày 19/06/1988.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.