Tiểu Sử Và Ơn Gọi
Chân Phước Anrê Phú Yên là con út trong một gia đình nghèo tại xóm nhỏ ven biển, nay thuộc giáo xứ Mằng Lăng, tỉnh Phú Yên, Giáo phận Qui Nhơn. Dù chưa tìm thấy bút tích ghi rõ tên dân sự, nhưng dựa trên lời xác nhận của cha Đắc Lộ về việc thầy tử đạo năm 1644 khi tròn 19 tuổi, chúng ta biết thầy sinh năm 1625. Tên gọi Anrê Phú Yên gồm tên thánh rửa tội và quê quán, được Tòa Thánh chính thức công nhận.
Mẹ thầy, bà Gioanna, dù góa bụa vẫn tận tụy giáo dục con cái. Năm 1641, bà dẫn Anrê đến gặp cha Đắc Lộ và xin cho thầy được rửa tội. Cùng năm đó, ở tuổi 17, Anrê được cha Đắc Lộ nhận vào hội thầy giảng. Sau quá trình huấn luyện về giáo lý và văn hóa, thầy tuyên hứa tại Hội An năm 1643. Với vai trò là người em út, thầy vinh dự đồng hành cùng cha Đắc Lộ và 9 anh em ưu tú khác trên bước đường truyền giáo qua các vùng Phú Yên, Quy Nhơn, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Quảng Bình.
Sự Hy Sinh Cao Cả
Tháng 7 năm 1644, ông Nghè Bộ ra lệnh bắt giam một thầy giảng lớn tuổi tên Anrê và truy lùng thầy Ignatio, người anh cả trong nhóm. Khi quân lính ập đến nhà cha Đắc Lộ, chỉ có mình thầy Anrê trẻ tuổi hiện diện. Với suy nghĩ chín chắn, thầy nhận thấy nếu người anh cả Ignatio – vốn khôn ngoan và bản lĩnh – bị bắt, cả nhóm sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Ngược lại, vì là em út, sự mất mát của thầy ít tác động đến sinh hoạt chung.
Với lòng dũng cảm, thầy Anrê đứng ra nhận hết trách nhiệm thay cho anh mình. Thầy vui vẻ để quân lính trói buộc và thu gom các ảnh thánh, đồ thờ. Suốt hành trình đến ngục thất, thầy không ngừng rao giảng cho những kẻ áp giải về con đường tránh hỏa ngục và đạt tới thiên quốc. Tại nhà tù, hai thầy Anrê được nhốt chung, họ thức đêm tâm sự, khích lệ nhau vững tin chuẩn bị cho "trận chiến" sắp tới.
Án Tử Và Ngày Tử Đạo
Tại tòa án, dù cha Đắc Lộ nỗ lực can thiệp, quan phủ chỉ tha cho thầy Anrê lớn tuổi và nhất quyết xử tử chàng thanh niên 19 tuổi. Lý do là vì thái độ hiên ngang của thầy khi tuyên bố: “Ước chi tôi có được ngàn mạng sống để hiến dâng tất cả cho Thiên Chúa hầu đền đáp ơn Người”.
Nghe án tử, thầy Anrê tỏ vẻ thanh thản và vui mừng. Thầy nhắn nhủ mọi người cầu nguyện cho mình được ơn trung thành và lặp lại câu nói nổi tiếng: “Chúng ta hãy lấy tình yêu để đáp lại tình yêu của Chúa chúng ta, hãy lấy mạng sống đáp lại mạng sống”.
Khoảng 5 giờ chiều ngày 26/7/1644, thầy Anrê bị áp giải ra Gò Xử (nay thuộc giáo họ Phước Kiều, giáo xứ Hội An, Giáo phận Đà Nẵng). Trước mặt đông đảo tín hữu và dân chúng, bao gồm cả cha Đắc Lộ, thầy nhắn nhủ: “Hãy luôn kiên vững trong đức tin, đừng buồn phiền vì cái chết của thầy, và hiệp lời cầu cho thầy được trung kiên tới cùng”. Thầy Anrê đã bình an ra đi trong khi không ngừng kêu tên thánh “Giêsu”.
Di Sản Và Tuyên Phong
Sau khi tử đạo, cha Đắc Lộ đưa thi thể thầy về Macao an táng, còn thủ cấp được đưa về Nhà Bề trên Tổng quyền Dòng Tên tại Rôma và lưu giữ đến nay. Ghi nhận công lao và gương sáng của thầy, Hội đồng Giám mục Việt Nam chọn ngày 26 tháng 07 làm Ngày Giảng viên Giáo lý Việt Nam. Ngày 05/03/2000, Đức Gioan Phaolô II đã suy tôn thầy Anrê Phú Yên lên bậc Chân Phước.
Nội dung về vị thánh trong bài viết này được tóm lược và diễn giải từ cuốn sách “Hạnh Các Thánh Tử Đạo Việt Nam” (Hội đồng Giám mục Việt Nam, do Giám mục Phêrô Nguyễn Văn Khảm chủ biên, Nhà xuất bản Tôn Giáo, 2018). Bài viết này không phải là bản sao chép nguyên văn mà là sự tái trình bày dựa trên nguồn tài liệu gốc.